मौत और रस्में

मौत और रस्में

है तो यह जीवन एक मिटती कहानी 
मौत से न कर सकोगे कोई बेईमानी। 
ख़ुशी के बचपन, सुख-दुःख भरी जवानी 
क्या पता, पचपन तक रहे ज़िंदगानी।

जीने के लिए खाना-पीना तो है ज़रूर
खाने के लिए जीना अब बने है दस्तूर।
भोजन मिले तो किसी की मौत भी मंज़ूर
करेगा हर गम दुःख भरी पेटपूजा से दूर। 

किसको परवाह था उनकी चाहतों की ,
उमंग भरी उनके दिल की जस्बातों की ,
कदर था किसको यहाँ उनकी बातों की ,
गुज़रने पर क्या फायदा इन बरसातों की?

कुछ देर की रोने-धोने बाद निभाए रस्में
फिर खाना-पीना ही तो असली रस्में।
जो खोया सचमुच, वक़्त नहीं उन्हें रोने
रिवाजों को पालने की भागदौड़ है उन्हें।


यह कविता मैंने बचपन में अपने एक रिश्तेदार के गुज़र जाने पर लिखी थी। पहले अपने घर में ऐसे मातम नहीं मनाये थे तो मेरेलिए यह अजीब सा लगा। उनकी मरने के बाद 40 दिन तक रोज़ उनकी पसंद की खाना सब को खिलाते हुए देखा। उनकी पसंद पूछके उनके जीते उनको खिलाया होता तो वे कितने खुश होती होगी। उनकी यादें बाटते उनकी किये हुए सेवाओं के मोल पहचाना और बोले हुए बातों की सही मतलब समझने लगे परिवारवाले। जब वे ज़िंदा थी तब उनकी बातें कडुआ लगता था सब बुराई ज़्यादा करते थे। उनकी मौत के बाद अच्छाई के सिवा कुछ नहीं याद आया किसीको। जीते वक़्त जो एक बार आके खैरियत नहीं पुँछ पाए, वो रिश्तेदारों की आना जाना ये 40 दिन लगी रही। यह बस रीति रिवाज है कोई दिलसे करते हैं और कोई न चाहते हुए। शायद हर कोई यह मरनेवाले के लिए नहीं, बल्कि जो ज़िंदा है उनको क्या लगेगा यह सोचके करते हैं । पर रोना धोना तो एक ही दिन होती हैं, पुरे दिन भी नहीं होती हैं शायद। फिर वहाँ रिश्तेदारों की मिलने की ख़ुशी, जलना, झगड़ना आदि ही होती हैं। आजकल की व्यस्त दुनिया में शादी और मौत की रस्म में ही तो दोस्तों से और रिश्तेदारों से मिलते है लोग।

जब मैं यह कविता लिखी तब यह मेरे ज़िंदगी की दूसरी ऐसी खटना थी। इसलिए शायद मैं इसको बहुत दिल पे लेलिया , जिसकी नतीजा यह कविता थी। उसके बाद एक और रिश्तेदार की मातम के वक़्त मेरी दादी ने कहा यह ही ज़िंदगी की दस्तूर हैं कोई मरजाता हैं तो उसका गम होते हैं सबको पर उसको भूलके ख़ुशी से जियोगे तो ही मरनेवाले का दिल भी खुश होंगे। आज इधर यहाँ जो मौजूद हैं उनमे से कोई कल नहीं होगा, ये बात हमें पता हैं। शायद वो मैं भी क्यों न हो वहां भी ऐसा ही होगा। कुछ देर रो लेंगे दुःख बाटेंगे फिर खाएँगे पीयेंगे मस्ती करेंगे फिर अलविदा कहेंगे।

दादी की यह बात सुनके तो मुझे लगा जो बात मुझे हज़म नहीं हो रही थी वो शायद सही ही हैं। पर अब भी मैं यह नहीं मानती की जो भूके थे उन्हें दो वक़्त के रोटी देने के बजाय,उनके मरने पर दावत देके उनकी प्यार जताना सही हैं।

Similar Posts

  • |

    टूटे सपने न दिखेंगे दुबारा

    अँधेरे में फ़टके, न मिली चाँदनी का सहाराशायद नैया की डूबने पर ही मिलेगा किनारा। क्या भरा है ? क्या छुपा है ? क्या बताए ज़माने से,खोलके दिखाने के लिए दिल न कोई पिटारा। मेहँदी रचाये है सूरज, साँझ की हाथोँ मेंसूने इस हाँथ में कब चमकेगा लाल सितारा। उलझ रहा है ज़िंदगी, मिट जाएगी…

  • |

    बेवफा

    कितने है सावन आये गये,अब आँखों में हैं बादल छाये।तरसे हे मन बरसे है नैनकभी मिलन का न सावन आए।  जीवन के इस मोड़ पे देखो बदल रहा हैं मन तुम्हारा मेरा।गुम हो रहा हे धीरे प्यार हमारा छा रहा है अब दिल में अँधेरा।। मिलन न हुआ पर जुदा हुए वफ़ा न दिया पर बेवफा हुए। शायद मज़बूरी है या कुछ और न खबर क्यों…

  • |

    गुमराह

    वक्त ने मुझे गुमराह किया था यह नहीं है मेरी मंज़िल। जिस मोड़ में राह झूठा था उसकी खोज में है अब दिल।  यहाँ से निकलजाने की सोचूँ या अपनी मंजिल को खोजूं ?क्या करूँ ? क्या ना करूँ ? कभी सफर ही हत्म करना मैं सोचूँ।  ज़िंदगी तो कुछ हल्का-सा था कब यह भारी से भारी होगया ?फूलों से सजी राहों में कब काँटें बरसना ज़ारी होगया ? मौसम की नादानियाँ ही देखो प्यास…

  • The woman who influenced me first

    എൻ്റെ ജീവിതത്തിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ സ്ത്രീകൾ വിരളമാണ്. എന്നാൽ ഞാൻ അഭിമാനിക്കുന്ന എവിടെയും തലയെടുപ്പോടെ പറയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒന്ന് ഞാൻ ഖദീജ ബീവിയുടെ പേരക്കുട്ടി ആണ് എന്നതാണ്. “ഇടിയപ്പക്കാരി” എന്ന് നാട്ടുകാർ വിളിക്കുന്ന എന്റെ പിതാവിന്റെ ഉമ്മയാണ് എന്നെ സ്വാധീനിച്ച ആ മഹിളാ രത്നം. എല്ലാ മനുഷ്യരിലെയും പോലെ വാപ്പുമ്മാക്കും (അങ്ങനെയാണ് ഞാൻ വിളിച്ചിരുന്നത്) കുറ്റങ്ങളും കുറവുകളുമൊക്കെ ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഞാൻ കണ്ട നന്മ അത് വാപ്പുമ്മയെ അറിയുന്ന എല്ലാവർക്കും അറിയാമായിരിക്കും.  ഇപ്പോൾ എല്ലാം അണു കുടുംബം ആണല്ലോ,…

  • ഒരു ബലി പെരുന്നാൾ സ്മരണ

    ഇന്ന് ബലി പെരുന്നാൾ… ത്യാഗത്തിന്റെയും സഹനത്തിന്റെയും സമർപ്പണത്തിന്റെയും സന്ദേശം മാനവർക്ക് നൽകിയ സുദിനം.  ഇബ്രാഹിം നബിയുടെയും ഇസ്മായിൽ നബിയുടെയും ഹാജറ ബീവിയുടെയും ത്യാഗസ്മരണകൾ പുതുക്കി വീണ്ടും ഒരു ബലി പെരുന്നാൾ വന്നെത്തി. ലോകത്തെ തന്നെ വിറങ്ങലടിപ്പിച്ചു വന്ന കോവിഡ് കാലത്തെ, ആഘോഷങ്ങൾ ഒന്നും  ഇല്ലാതെ, ഈദ് ഗാഹുകളും വലിയ ആൾക്കൂട്ടത്തോട് കൂടിയുള്ള പെരുന്നാൾ നമസ്കാരം ഇല്ലാതെ, ബന്ധുവീടുകളിൽ പോകാതെയും പരസ്പരം പുണർന്നു ഈദ് മുബാറക് പറയാതെയുമുള്ള വ്യത്യസ്തമായ ആദ്യത്തെ ഹജ്ജ് പെരുന്നാൾ.  സാമൂഹിക അകലം പാലിച്ചു കുറച്ചു പേർ മാത്രം അടങ്ങുന്ന പെരുന്നാൾ നമസ്‍കാരങ്ങളാണ്‌  പള്ളികളിൽ ഇന്ന് നടന്നത്. ഭൂരിഭാഗം ആൾക്കാരും ഇന്നത്തെ പെരുന്നാൾ നമസ്കാരം…

  • |

    വായനയുടെ പ്രസക്തി കുട്ടികളിൽ

    വായനയുടെ പ്രസക്തി കുട്ടികളിൽ എന്ന തലക്കെട്ട് കാണുമ്പോൾ സ്വാഭാവികമായും നിങ്ങൾ കരുതുന്ന പോലെ വായനാദിനത്തെയും പി എൻ പണിക്കർ എന്ന മഹാനെയും കുറിച്ചുമല്ല ഞാനിന്നു പറയുന്നത്. ഇന്ന് എല്ലാവരും അതൊക്കെ ഒരുപാട് വായിച്ചിട്ടുണ്ടാകും സോഷ്യൽ മീഡിയയിലും പത്രത്തിലും ഒക്കെ ആയി. എനിക്ക് പങ്കു വെക്കാനുള്ളത് വായനയെ കുറിച്ചുള്ള എന്റേതായ ചില അനുഭവങ്ങളും തിരിച്ചറിവുകളും അഭിപ്രായങ്ങളുമാണ്. ഈ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ, എന്നെ പോലെ ഒരു പുസ്തകം കയ്യിലെടുത്തു മനസ്സിരുത്തി വായിച്ചിട്ട് ആണ്ടുകളായവരോടും ഇന്നത്തെ വായന എന്തെന്നറിയാത്ത പുതു തലമുറയിലെ…

Leave a Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.